Symfoniczne Organy Schlag&Söhne w Kościele Pokoju w Świdnicy | ZUZANNA BATOR

49,90 

Muzyka nagrana na płycie to utwory i transkrypcje organowe, które według mnie współgrają z charakterem instrumentu i pokazują jego możliwości.

Pozostało tylko: 2

Opis

Program płyty to w większości utwory, które mam w swoim repertuarze od lat. Część z nich towarzyszyła mi podczas studiów na Akademii Muzycznej w Katowicach oraz Musikhochschule w Stuttgarcie, inne dołączyłam do repertuaru koncertowego w ostatnich kilku latach.
Fantazja i fuga BWV 542 J.S. Bacha była dla mnie oczywistym wyborem. Kompozycja ta – dzięki rozbudowanemu językowi harmonicznemu bogatemu w poruszające dysonanse – wyraża głęboki smutek i dramat. Fantazja powstała w dobie późnego baroku. W moim odczuciu charakter tego utworu jest romantyczny, a jego dramatyzm i harmonika nie mają sobie równych. Następująca po Fantazji fuga stanowi mistrzostwo tej formy muzycznej. W połowie utworu pojawia się charakterystyczny dwugłosowy fragment o lżejszym charakterze. Lubię zmieniać w tym miejscu manuały, by przez użycie innej registracji podkreślić to zróżnicowanie.
Myśl, by sportretować muzycznie Symfoniczne Organy Schlaga w Kościele Pokoju spowodowała, że zrewidowałam swoje podejście do dwóch kompozycji – Sonaty D-dur Feliksa Mendelssohna oraz Preludium i fugi g-moll Johannesa Brahmsa. Spojrzałam na nie na nowo i odkryłam piękno, którego nie widziałam wcześniej. Zdecydowałam się nagrać te utwory także ze względu na pokrewieństwo tonalne – po Fantazji i fudze g-moll J.S. Bacha następuje sonata D-dur F. Mendelssohna (stosunek dominanty), a następnie preludium i fuga g-moll Johannesa Brahmsa (powrót do toniki pierwszego utworu).
Sonata F. Mendelssohna składa się z trzech kontrastujących części. Pierwsza – chorał – to bezpośrednie nawiązanie do pieśni luterańskiej „Dir, dir, Jehova will ich singen”. W drugiej części zwraca moją uwagę partia pedału, szczególnie skoki melodii o tryton. Energia części trzeciej i dwa tematy -„charaktery”, które w niej dialogują są jak dwie kontrastowe emocje tej samej osoby i dwa oblicza symfonicznego instrumentu.
W preludium g-moll J. Brahmsa także pojawiają się naprzemiennie dwa motywy muzyczne, jak dwie postaci dramatu mające ze sobą konflikt, który zostaje w końcu rozwiązany. W muzyce Brahmsa urzeka mnie swoista melancholia – rzewne melodie, które w moim odczuciu wyrażają tęsknotę. Zaraz po nich następują wirtuozowskie pasaże i gamy stanowiące wyzwanie dla grającego.
Pierwszy akord Fantazji Jehana Alaina jest jak dramatyczny krzyk. Kolejne fragmenty niosą ze sobą ogromny ładunek emocjonalny, głębię i tajemnicę. Kompozytor zapisał dokładnie, jakich brzmień organowych używał w tym utworze. Zapisane przez niego nazwy głosów pochodzą z domowych organów, które zbudował Albert Alain, ojciec Jeana. Nagrywając Fantazję wybierałam registry organów Schlaga wedle zaleceń kompozytora.
Jehan Alain nie przeżył nawet 30 lat. Zginął podczas II wojny światowej, służąc w armii francuskiej. Zawsze kiedy gram Fantazję myślę o tym.
Transkrypcja uwertury do opery „Śpiewacy Norymberscy” Richarda Wagnera to w dwóch trzecich rękopis mojego nauczyciela Bernharda Haasa. To on zafascynował mnie muzyką Wagnera w wersji organowej.
Prof. Bernard Haas grając tę uwerturę zmieniał fragmenty dostępnej transkrypcji autorstwa Edgara Lemare tak, by zachować bogactwo harmonii i orkiestracji Wagnera. Profesor sugerował mi, bym pracując nad tym utworem, miała zawsze przy sobie mini-partyturę i w razie wątpliwości sprawdzała, co dokładnie Wagner napisał.
W transkrypcji nie ma kompromisów. Każdy fragment jest bardzo wymagający technicznie, by efekt był jak najlepszy.
Organy Kościoła Pokoju wyróżniają się na tle innych instrumentów w regionie. Dzięki dużej ilości głosów organowych naśladujących instrumenty orkiestrowe, a także większemu zakresowi klawiatur (C – g3) w świdnickim Kościele Pokoju można z satysfakcją grać tak skomplikowane transkrypcje.
Muzyka Maxa Regera powstawała w czasie, gdy firma Schlag budowała organy w Kościele Pokoju. Kompozytor nie znał instrumentów Schlaga, więc najprawdopodobniej nie były one dla niego inspiracją. Jednak gdy gram toccatę i fugę d-moll Regera w Kościele Pokoju w Świdnicy mam wrażenie, że organy mówią do mnie: to jest nasz język.
W kompozycjach Regera często następują zmiany dynamiczne. Niektóre są łagodne – crescendo narastające przez wiele taktów – inne gwałtowne. Urządzenia pomocnicze w organach Schlaga umożliwiają osiągnięcie spektakularnego efektu zmiany barwy i głośności organów za pomocą jednego przycisku. Organy posiadają trzy wolne i sześć stałych kombinacji głosów. Instrument ma także dwie szafy ekspresyjne – żaluzje II i III manuału oraz wałek crescendo – i schlagowski patent – Rückbewegung (powrót ruchu wałka – „cofnięcie” crescenda). Te urządzenia wydają się wręcz stworzone do muzyki Maxa Regera.
Toccata d-moll op.59 nr 1 to utwór szybki i wirtuozowski – następują w nim przede wszystkim gwałtowne zmiany głośności i barwy. Fuga rozpoczyna się w bardzo powolnym tempie i płynie jak rzeka – spokojna, lecz nie dająca się zatrzymać lub zawrócić. Zmiany registracji w tym utworze to bardzo subtelne crescendo. Podczas sesji nagraniowej dążyłam do tego, by nagrać fugę w całości od początku do końca – trudno taki utwór podzielić na mniejsze fragmenty i skleić w jedną całość.
Ostatnim utworem na niniejszym nagraniu jest moja autorska transkrypcja – uwertura koncertowa „Bajka” Stanisława Moniuszki. Piękno muzyki tego polskiego twórcy odkryłam w 2019 roku – „roku Moniuszki” (200. rocznica urodzin kompozytora). Jako stypendystka Ministra Kultury podjęłam się stworzenia organowej transkrypcji „Bajki”. Jest to moja pierwsza transkrypcja. W ciągu ostatnich 4 lat poprawiałam ją wielokrotnie, jeszcze podczas sesji nagraniowej korygowałam niektóre takty. Podejmując się tej transkrypcji, nie byłam pewna, czy wszystkie fragmenty grane przez orkiestrę będą możliwe do powtórzenia na organach. W kilku momentach postawiłam na pewną dowolność. W tej kompozycji symfoniczne organy Kościoła Pokoju zaprezentowane są najbardziej wszechstronnie.
Bajka Stanisława Moniuszki to wielkie, piękne i bardzo polskie w swoim charakterze dzieło. Chciałam, aby tak właśnie zakończyła się moja płyta.

ZUZANNA BATOR
Symfoniczne Organy Schlag&Söhne w Kościele Pokoju w Świdnicy

J. S. Bach (1685-1750) Fantazja i fuga g-moll BWV 542
1. Fantazja
2. Fuga

Felix Mendelssohn-Bartholdy (1809-1847)
Sonata organowa D-dur nr 5
3. Andante
4. Andante con moto
5. Allegro maestoso

Johannes Brahms (1833-1897)
Preludium i fuga g-moll
6. Preludium
7. Fuga

Jehan Alain (1911-1940)
8. Fantazja nr 1

Richard Wagner (1813-1883)
9. Uwertura z Opery „Śpiewacy Norymberscy” – transkrypcja E. Lemare / B. Haas

Max Reger (1873-1916)
Toccata i fuga d-moll op. 59
10. Toccata
11. Fuga

Stanisław Moniuszko (1819-1872)
12. „Bajka” – Uwertura koncertowa – transkrypcja organowa – Zuzanna Bator

Czas łącznie: 69:56

Zuzanna Bator

Polska organistka koncertująca. Jest prezeską Fundacji Dobrej Muzyki oraz dyrektorką artystyczną „Międzynarodowego Festiwalu Organowego im. Christiana Schlaga”, który odbywa się w słynnym Kościele Pokoju w Świdnicy. Absolwentka „Staatliche Musikhochschule” w Stuttgarcie w klasie organów prof. Bernharda Haasa. Występuje jako solistka, a także w duecie z mężem Maciejem Batorem, wykonując własne transkrypcje muzyki organowej i symfonicznej na 4 ręce i 4 nogi. Duet nagrał dwie płyty CD. Zuzanna Bator jest stypendystką Marszałka Województwa Dolnośląskiego, Prezydenta Miasta Świdnicy oraz Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Płyta „Symfoniczne Organy Schlag&Söhne w Kościele Pokoju w Świdnicy” to pierwsza solowa płyta artystki, nagrana na zabytkowych organach Schlag&Söhne z 1909 r.

zuzannabator.pl

organy

Symfoniczne Organy Schlag&Söhne w Kościele Pokoju w Świdnicy powstały w 1909 roku.
Po raz pierwszy zabrzmiały na Boże Narodzenie.
Wcześniej w tym wnętrzu rozbrzmiewało sześć innych instrumentów: tymczasowe małe organy (1653, Kaspar Wunderlich), pierwsze wielkie organy (1669, Georg Klose), drugie wielkie organy, po których pozostał obecny prospekt (1784, Peter Zeitzius), organy z „systemem uproszczeń” („Simplifikazionssystem” – 1802, Johann Lieser), pierwsze organy pneumatyczne (1882, Heinrich Schlag) oraz małe organy ołtarzowe (1695, podarowane przez Sigismunda Ebersbacha). Zachowane współcześnie organy pneumatyczne (1909, Reinhold Schlag i Bruno Schlag) są wyjątkowo rozbudowane, niczym dzieło pokazowe, imponująca wizytówka firmy.
Poza oryginalnymi częściami wyprodukowanymi w wytwórni Schlagów – w Symfonicznych Organach zachowały się elementy poprzednich instrumentów.
W niektórych głosach znajdują się piszczałki z wcześniejszych stuleci. Można je rozpoznać po zróżnicowanych formach tych samych elementów, jak np. ręcznie robione szpunty w piszczałkach drewnianych, węższe ściany boczne, długie baczki (“prowadnice” powietrza), drewniane rezonatory/stopy językowych głosów przelotowych (stosowane przez Schlagów głównie w latach 80’ XIX wieku). Takie piszczałki umieszczono m.in. w drewnianych głosach krytych, takich jak Flauto amabile 8, Quintaton 16 czy Untersatz 32 (największe 10-metrowe piszczałki tego instrumentu). W głosach Posaune 32, Trompete 8, Trompete 4, Orchester Oboe, Klarinette zastosowano języki przelotowe.
Dla grającego najbliższym elementem organów jest stół gry – kontuar. W tym przypadku jest to wyjątkowo intrygujący punkt zetknięcia się techniki i estetyki. Z zewnątrz mieszanka baroku i secesji (późnobarokowy prospekt i kontuar przypominający elegancki sekretarzyk), wewnątrz synteza mechaniki i pneumatyki (żaluzje dwóch manuałów połączone dźwigniami i przeciwwagami, wskaźniki w kontuarze połączone sznurami transmisyjnymi, kilka kilometrów rurek łączących klawisze z najodleglejszymi zakamarkami szafy organowej).
Tylko w organach Schlaga zastosowano wyjątkowy efekt „powrotu crescendo” – tzw. Rückbewegung pozwalający za pomocą jednego przycisku szybko cofnąć ruch wałka crescendo.
Brzmienie Symfonicznych Organów to kulminacja rozwoju niezwykłego sudeckiego/dolnośląskiego stylu muzycznego. Został on „zapisany” w piszczałkach organowych i pozwala odkrywać się współcześnie. Chociaż trudno ten styl jednoznacznie zdefiniować, uważam że dolnośląskie organy mają pewien wspólny mianownik. Tylko na Dolnym Śląsku (głównie w organach pochodzących ze Świdnicy) powszechnie montowano głosy przelotowe. Stanowi to o wyjątkowości dolnośląskich instrumentów. Dla większych możliwości ekspresyjnych organmistrz zastosował dodatki: stałe kombinacje, wolne kombinacje w dwóch typach, urządzenie crescendo/diminuendo (tzw. wałek), wyciszenie płynne lub gwałtowne (pomysł Schlaga opisany jako Rückbewegung, czyli automatyczne wycofanie wałka crescendo/diminuendo), dwie żaluzje, wyciszenie klawiatury nożnej (Pianopedal), wyłącznik głosów językowych, tremolo, piszczałki wysoko i niskociśnieniowe, trzy połączenia oktawowe (potrojenie wolumenu brzmienia instrumentu poprzez powielenie ilości grających piszczałek), włączniki nożne (możliwość zmian brzmienia za pomocą stóp, gdy ręce są zajęte grą), anioły grające na kotłach, piszczałki naśladujące flety, trąby, puzony, akordeony, harfę eolską, klarnety, kornety, tuby.
Do tego jeszcze brzmienia występujące tylko na organach: pryncypały, kwinty, oktawy i mikstury.
Kościół Pokoju stanowi absolutnie fenomenalny zabytek architektury – zbudowany z drewna, gliny i słomy. Jest pozbawiony “pogłosu” – muzyka brzmi w nim bardziej jak w kameralnej sali niż w wielkim kościele. Brzmienie organów nie jest wzmacniane przez kamienne ściany, lecz wchłaniane przez drewno. Piszczałki ustawione są tak, by ich dźwięk skierowany był w stronę zaokrąglonego sufitu wewnątrz organów (to jedyny rezonator jaki tu występuje). Dźwięk dociera do słuchaczy odbity od jedynej w całym kościele otynkowanej powierzchni: części sufitu i ścian bocznych schowanych za prospektem organowym. To sprawia, że nie ma wrażenia suchego dźwięku lecz dźwięku subtelnie wszechogarniającego.

– dr Maciej Bator

Chciałabym bardzo serdecznie podziękować wszystkim osobom i instytucjom, które pomogły mi nagrać i wydać tę płytę. Przede wszystkim bardzo dziękuję Księdzu Biskupowi Waldemarowi Pytlowi za umożliwienie nagrań na Organach Schlaga w przepięknym Kościele Pokoju w Świdnicy. To właśnie Ksiądz Biskup oraz Pani Bożena Pytel doprowadzili do remontu organów w 2016 roku, dzięki czemu powstał Międzynarodowy Festiwal Organowy im. Christiana Schlaga – a także ta płyta.
Dziękuję mojemu mężowi Maciejowi Batorowi, który zawsze jest moim oparciem i był ze mną, kiedy przygotowywałam się do nagrań, a także w czasie sesji nagraniowych. Dziękuję dzieciom: Bernardowi, Leonardowi i Henrykowi a także wspaniałej niani Natalii Romaniuk, która opiekowała się nimi przez wiele godzin mojej pracy. Dziękuję także wspierającym i pomagającym rodzicom i teściom – Elżbiecie i Robertowi Zapałowiczom oraz Barbarze i Andrzejowi Batorom! Dziękuję mojemu bratu Piotrowi Zapałowiczowi oraz Annie Rudnickiej za pomoc w korygowaniu tekstu do niniejszej książeczki. Dziękuję Dorothy Cummings McLean za korektę tekstu po angielsku.
Dziękuję najukochańszemu Mecenasowi mojej pracy twórczej – a także Mecenasowi Utworu – Bajki S. Moniuszki – dziadkowi Mariuszowi Zapałowiczowi! Dziadku, jesteś wyjątkowy!
Do nagrania płyty zainspirowała mnie niezrównana mentorka i wirtuoz organów prof. Zuzana Ferjenčiková, której dziękuję za lekcje, konsultacje i wszystkie wspierające słowa. Profesor Bernhard Haas jest dla mnie inspiracją i wzorem nauczyciela – w ciągu 11 lat od mojego recitalu dyplomowego w Stuttgarcie jesteśmy w stałym kontakcie a każda wiadomość od profesora daje mi wiarę i wsparcie. Dziękuję!
Bardzo dziękuję wszystkim Darczyńcom wspierającym moją urodzinową zbiórkę, której celem było wydanie niniejszej płyty – to ponad 100 osób! Dziękuję!
Dziękuję realizatorowi – Jakubowi Garbaczowi z wytwórni Ars Sonora. Kubo, Twoja cierpliwość i życzliwość bardzo mi pomogły!
Dziękuję O. Tadeuszowi Iwaszczyszynowi ze świdnickiego zgromadzenia Ojców Paulinów za duchowe rady na dzień przed rozpoczęciem nagrań – okazały się bezcenne!
Dziękuję Bartkowi Barczykowi za wspaniałą sesję zdjęciową realizowaną w ekstremalnych warunkach (około 0 stopni w Kościele Pokoju). Dziękuję Asi Siwiec za zdjęcia organów!
Dziękuję Jackowi Zygmuntowi za projekt książeczki!
Dziękuję Mecenasom: Firma SONEL, Nadleśnictwo Świdnica, Firma Szkoleniowo-Doradcza Anna Szywała, Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego.

Zrealizowano przy pomocy funduszu stypendialnego ze środków finansowych Samorządu Województwa Dolnośląskiego

Nagrano w Kościele Pokoju w Świdnicy (21-23 listopada 2022r.)
Wydawca: Fundacja Dobrej Muzyki, Kościół Pokoju w Świdnicy
Foto: Bartek Barczyk, Joanna Siwiec
Producent: Ars Sonora Studio (2023)



Może spodoba się również…